Czy trzeba używać trudnych słów, żeby dobrze zdać maturę?

To pytanie zadaje sobie praktycznie każdy maturzysta: czy muszę używać trudnych słów, żeby dostać dobry wynik? Czy jeśli napiszę prostym językiem, egzaminator uzna, że mój angielski jest słaby i obniży ocenę? Odpowiedź może cię zaskoczyć — nie, nie musisz. Ale jest pewien haczyk. W tym artykule rozwieję wszystkie wątpliwości i wyjaśnię, jak naprawdę działa ocenianie wypowiedzi pisemnej na maturze z angielskiego.

Jak naprawdę działa ocenianie?

Kryteria oceniania wypowiedzi pisemnej na maturze są jasno określone w informatorze CKE. Są cztery główne kategorie: zgodność z poleceniem (czy odpowiedziałeś na wszystkie elementy), spójność i logika (czy tekst jest uporządkowany), zakres środków językowych (jak bogate jest twoje słownictwo i gramatyka) oraz poprawność językowa (czy nie ma błędów). Za każdą kategorię możesz dostać 0–4 punkty. Co ważne, zakres środków językowych to tylko jedna z czterech kategorii — możesz dostać wysoką liczbę punktów ogólnie, nawet jeśli nie używasz bardzo zaawansowanego słownictwa.

Mity i fakty o trudnym słownictwie

Mit numer 1: „Muszę używać trudnych słów, żeby zdać". Fałsz. Do zdania matury (30%) wystarczy podstawowe słownictwo i proste konstrukcje. Mit numer 2: „Im trudniejsze słowa, tym wyższy wynik". Prawda, ale tylko jeśli używasz ich poprawnie. Błędnie użyte trudne słowo kosztuje cię punkty w kategorii poprawność. Mit numer 3: „Egzaminatorzy lubią, gdy piszesz jak native speaker". Nie do końca — egzaminatorzy cenią przede wszystkim komunikatywność i poprawność. Lepiej napisać „very big" niż „enormous", jeśli nie jesteś pewien, czy „enormous" pasuje do kontekstu.

Kiedy warto użyć trudniejszego słowa?

Używaj trudniejszych słów tylko wtedy, gdy jesteś w 100% pewien, że znasz ich znaczenie, formę i kontekst użycia. Jeśli nauczyłeś się słowa „consequently" i wiesz, że oznacza „w konsekwencji" i używa się go na początku zdania z przecinkiem — śmiało, wzbogaci to twój tekst. Ale jeśli tylko „wydaje ci się", że „nevertheless" znaczy „niemniej jednak", ale nie jesteś pewien, czy używa się go z przecinkiem — lepiej napisz „but" lub „however". Jeden błąd leksykalny może przekreślić korzyść płynącą z użycia trudniejszego słowa.

Porównanie dwóch wypowiedzi

Spójrz na dwie wersje tego samego fragmentu. Wersja A: „I think that pollution is a very bad problem. It makes people sick and it is bad for animals. We should do something about it." Wersja B: „I am of the opinion that environmental contamination constitutes an extremely detrimental issue. It has a deleterious impact on human health and wildlife. Consequently, we ought to undertake remedial measures." Która dostałaby więcej punktów? Wersja B ma bogatsze słownictwo, ale jeśli w wersji B pojawi się choć jeden błąd (np. „contamination" w złym kontekście), wersja A może dostać tyle samo punktów lub więcej — bo jest w 100% poprawna. A wersja A, w połączeniu z dobrą strukturą i zgodnością z poleceniem, spokojnie zdobędzie 10–12 punktów na 16 możliwych.

Strategia na maturę podstawową

Jeśli zdajesz maturę podstawową i twój angielski jest na poziomie A2/B1, twoja strategia powinna być następująca: skup się na zgodności z poleceniem (odpowiedz na wszystkie pytania), zadbaj o strukturę (wstęp, rozwinięcie, zakończenie), używaj prostego, ale poprawnego słownictwa i gramatyki. Wprowadź 3–4 nieco bardziej zaawansowane słowa lub zwroty, których jesteś pewien — na przykład „in my opinion", „moreover", „to sum up". To wystarczy, żeby dostać przyzwoity wynik.

A co z maturą rozszerzoną?

Na poziomie rozszerzonym sytuacja wygląda nieco inaczej. Tutaj wymagany poziom językowy to B2+, a w kategorii zakres środków językowych oczekuje się od ciebie używania zaawansowanego słownictwa, idiomów, czasowników frazowych i złożonych konstrukcji gramatycznych. Jednak nawet na rozszerzeniu zasada „lepiej prosto i poprawnie niż ambitnie i błędnie" wciąż obowiązuje. Różnica polega na tym, że na rozszerzeniu „prosto" znaczy nieco więcej — oczekuje się od ciebie swobodnego używania np. strony biernej, okresów warunkowych i mowy zależnej.

Podsumowując: nie musisz używać trudnych słów, żeby zdać maturę. Musisz pisać poprawnie, zgodnie z poleceniem i w sposób uporządkowany. Jeśli twoim celem jest wysoki wynik (80%+), warto wzbogacić słownictwo, ale zawsze w sposób, który masz w pełni opanowany. Lepiej być mistrzem prostego języka niż uczniem czarnoksiężnika, który rzuca zaklęciami, nie wiedząc, co robi.